Bez kategorii

Skąd pochodzą środki na dotację UE, czyli krótko o funduszach europejskich

„Dotacja unijna”, „dotacja z UE”, „finansowanie z Unii”, „wsparcie unijne”  – w mowie potocznej funkcjonuje wiele określeń, ale wszystkie odnoszą się do tego samego: pomocy finansowej, której Unia Europejska udziela przedsiębiorstwom z państw członkowskich. Środki na ten cel pochodzą ze specjalnie powołanych Funduszy Europejskich.

Gospodarka Unii Europejskiej, którą tworzą gospodarki narodowe wszystkich państw członkowskich, to największa gospodarka świata. W ubiegłym roku Produkt Krajowy Brutto Unii wyniósł 16,5 biliona euro, co stanowiło niemalże 23% globalnego PKB. Rozwój unijnej gospodarki opiera się na czterech swobodach: przepływu osób, usług, towarów i kapitału, dzięki czemu powstał wspólny rynek UE. Gospodarki państw członkowskich różnią się między sobą stopniem rozwoju, innowacyjności, udziału sektora usług w generowaniu PKB itd. Im lepiej rozwinięte gospodarki narodowe państw członkowskich, tym większa konkurencyjność UE jako całości na globalnym rynku. Stąd też jednym z celów Wspólnoty jest wspieranie swoich członków w działaniach na rzecz ich rozwoju gospodarczego. Środki na ten cel pochodzą z budżetu Unii Europejskich.

Dotacje unijne ze wspólnego budżetu UE

Budżet Unii Europejskiej istnieje po to, aby Wspólnota mogła realizować cele, do których została powołana do życia na mocy Traktatu z Maastricht z 1992 roku. W ten sposób rozwiązywanie problemów może odbywać się szybciej i taniej, aniżeli miałoby to miejsce, gdyby każde państwa członkowskie zajmowały się tym samodzielne. Każde z państw członkowskich wpłaca do budżetu określoną sumę, której wysokość ustalana jest w ramach perspektywy finansowej UE – planu finansowego ustalanego na siedmioletni okres (obecna obowiązuje do roku 2020). Zawiera on też granice rocznych budżetów Wspólnoty. Budżet stanowi ok. 1 proc. PKB całej Unii. W perspektywie finansowej znajdują się też ustalenia dotyczące wielkości wsparcia, które każde państwo członkowskie otrzyma z budżetu w całym okresie jej obowiązywania. W przypadku Polski jest to 82,5 mld euro do 2020 roku. Środki  te wydatkowane są w ramach pięciu Funduszy Europejskich. Beneficjenci otrzymują wsparcie w postaci dotacji unijnych.

Czym są Fundusze Europejskie?

Fundusze Europejskie to wydzielone z budżetu Unii Europejskiej środki przeznaczone na realizacje tych działań, dzięki którym niwelowane będą różnice między gospodarkami krajów członkowskich, czyli realizowane będą założenia polityki spójności. Do roku 2020 aktywnych będzie pięć funduszy unijnych.

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

Funkcjonuje od 1975 roku. Jego celem jest usuwanie różnic w rozwoju poszczególnych regionów wchodzących w skład państw członkowskich najpierw Wspólnoty, a następnie Unii Europejskiej. Dzięki środkom pochodzącym z EFRR dotacje unijne otrzymują między innymi małe i średnie przedsiębiorstwa. Stąd też pochodzi wsparcie na realizację inwestycji infrastrukturalnych w regionach. EFRR to także pieniądze na prowadzenie badań naukowych, realizację działań z zakresu ochrony środowiska i rozwoju turystyki.

Europejski Fundusz Społeczny

Dzięki środkom z Europejskiego Funduszu Społecznego w krajach członkowskich UE prowadzone są działania mające na celu zmniejszanie bezrobocia i promocję zatrudnienia. Jeśli UE przyznaje finansowanie na realizację projektu związanego z walką z ubóstwem lub kształceniem zawodowym, wówczas środki te pochodzą właśnie z EFS. Europejski Fundusz Społeczny jest funduszem strukturalnym, a więc to jedno z narzędzi finansowych, służących zwiększaniu spójności i poziomu dobrobytu w poszczególnych państwach członkowskich. Dzieje się to za sprawą koncentracji wydatków w tych regionach UE, które odbiegają od pozostałych pod względem rozwoju.

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich i Europejski Fundusz Morski i Rybacki

Dwa fundusze strukturalne, których celem jest transformacja struktury rolnictwa i rybołówstwa w państwach członkowskich oraz zapewnienie zrównoważonego rozwoju tych gałęzi gospodarki. Działania realizowane w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich to poprawa konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa, ochrona środowiska obszarów wiejskich, jak też polepszenie warunków życia na wsi. Europejski Fundusz Morski i Rybacki to z kolei unijne wsparcie finansowe dla projektów mających na celu restrukturyzację rybołówstwa w państwach członkowskich i realizację założeń wspólnej polityki rybołówstwa.

Fundusz Spójności

Ten Fundusz Europejski nie jest funduszem strukturalnym. Powołano go do życia w 1992 roku na mocy Traktatu z Maastricht. Dzięki realizacji zakrojonych na szeroką skalę inwestycji infrastrukturalnych i w dziedzinie ochrony środowiska, niwelowane są różnice w rozwoju społecznym i gospodarczym między państwami członkowskimi. Pomoc finansowa w ramach Funduszu Spójności jest czasowa – wsparcie unijne trafia do tych członków UE, których dochód narodowy brutto per capita jest niższy niż 90 proc. średniego DNB dla całej Wspólnoty. Oznacza to, że Fundusz Społeczny ma krajowy, a nie regionalny charakter. Gdy państwo członkowskie przestanie wypełniać główne kryterium kwalifikowania się do Funduszu, wówczas przestaje być beneficjentem pomocy. Tak stało się w roku 2004 w przypadku Irlandii.

Zasady funkcjonowania Funduszy Europejskich

Fundusze unijne działają w oparciu o cztery główne zasady. Pierwszą z nich jest zasada subsydiarności, co oznacza, że każde działanie powinno być realizowane przez jak najniżej umiejscowiony w hierarchii podmiot, który ma możliwość jego prawidłowego przeprowadzenia. Zasada koncentracji oznacza, że pomoc finansowa Unii Europejskiej w pierwszej kolejności powinna trafiać do najsłabiej rozwiniętych regionów. Trzecią zasadą jest zasada programowania, zgodnie z którą wsparciu finansowemu powinny podlegać całe programy rozwoju regionalnego, a nie pojedyncze projekty, zaś wydatkowanie unijnej pomocy powinno być kontrolowane. Skupianie się na tych regionach, które dotknięte są największymi problemami to ostatnia z zasad – zasada koordynacji.