Inicjatywa STEP – nowe otwarcie dla strategicznych technologii w Europie

Unia Europejska podejmuje zdecydowane kroki w kierunku wzmocnienia swojej suwerenności technologicznej. Platforma Technologii Strategicznych dla Europy (ang. Strategic Technologies for Europe Platform, STEP) to nie kolejny fundusz, ale ambitny mechanizm integrujący dotychczasowe źródła finansowania, by skuteczniej wspierać rozwój kluczowych technologii przyszłości. Ten artykuł pomoże Ci zrozumieć, jak działa STEP, jakie programy obejmuje i w jakich sektorach warto dziś planować rozwój z myślą o dofinansowaniu.

Czym jest Inicjatywa STEP?

STEP to nowy mechanizm UE, który porządkuje istniejące programy finansowania i kieruje je na obszary o strategicznym znaczeniu dla przyszłości Europy. Nadrzędnym celem tej inicjatywy jest zwiększenie konkurencyjności gospodarki unijnej i budowanie odporności na zmieniające się warunki globalne, w tym kryzysy geopolityczne, klimatyczne i technologiczne. 

W praktyce STEP obejmuje projekty, które:

• wnoszą na rynek wewnętrzny przełomowe rozwiązania o wysokim potencjale gospodarczym;
• zmniejszają strategiczne uzależnienia UE w newralgicznych sektorach, wspierając jej niezależność technologiczną i bezpieczeństwo łańcuchów dostaw.

Strategiczne cele i kontekst powstania

STEP powstał w odpowiedzi na konkretne wyzwania, z którymi mierzą się dziś europejskie przedsiębiorstwa: rosnącą zależność od rynków zewnętrznych, ograniczony dostęp do kluczowych technologii, przerwane łańcuchy dostaw, niedobory kompetencji w sektorach strategicznych dla gospodarki przyszłości. 

Celem inicjatywy jest wzmocnienie niezależności technologicznej Unii i wsparcie firm, które rozwijają rozwiązania kluczowe dla budowy odpornej i konkurencyjnej gospodarki europejskiej.

Rozporządzenie 2024/795 – fundament prawny STEP

Inicjatywa STEP została formalnie ustanowiona na mocy Rozporządzenia 2024/795. W Polsce jej realizacja została zaplanowana w ramach 5. Priorytetu programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). 

STEP jako integrator programów unijnych, nie odrębny fundusz

STEP nie stanowi odrębnego funduszu, ale działa w oparciu o już istniejące programy finansowania. Łączy aż 11 instrumentów unijnych zarządzanych krajowo oraz centralnie przez Komisję Europejską.

W ramach STEP wprowadzono także tzw. pieczęć suwerenności (STEP Seal) – znak jakości, który może ułatwić dostęp do finansowania projektom ocenionym wysoko w konkursach centralnych. 

Jakie programy obejmuje STEP?

Finansowanie w ramach STEP nie odbywa się przez jeden, centralny instrument, lecz jest realizowane poprzez różne programy unijne – zarówno krajowe, jak i zarządzane na poziomie UE. Dzięki temu możliwe jest wspieranie projektów o strategicznym znaczeniu tam, gdzie ich potencjał może zostać najlepiej wykorzystany.

Horyzont Europa

Największy program UE w obszarze badań naukowych i innowacji. FIlar II – wyzwania globalne i europejska konkurencyjność przemysłowa – wpisuje się w strategiczne obszary STEP, koncentrując się na projektach ukierunkowanych na innowacyjne możliwości kosmiczne (kwantowe, AI, robotyka itp.).

InvestEU

Program pozwala na finansowanie inwestycji we wszystkich sektorach strategicznych objętych STEP. Jego założenia skupiają się wokół projektów innowacyjnych, które mają potencjał rynkowy, ale napotykają na bariery inwestycyjne. Celem jest wspieranie zrównoważonych inwestycji, innowacji i tworzenia miejsc pracy.

Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG)

Program FENG, będący największym krajowym programem wsparcia innowacyjności w Polsce, został uzupełniony o dodatkowy 5. priorytet STEP, co pozwoliło na uruchomienie dodatkowych form dofinansowania na innowacyjne projekty B+R i inwestycyjne.

Pozostałe źródła wsparcia w ramach STEP (np. Fundusz Innowacyjny)

Pełna lista dostępnych źródeł finansowania obejmuje 11 programów w podziale na: 

• zarządzane krajowo: Fundusz Spójności, EFRR (w tym m.in. FENG), EFS+, Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności;
• zarządzane centralnie przez KE: Cyfrowa Europa, InvestUE, Europejski Fundusz Obronny, EU4Health, Horyzont Europa, Fundusz Innowacyjny.

Sektory priorytetowe objęte wsparciem

Finansowanie w ramach FENG kierowane jest do trzech ściśle zdefiniowanych sektorów: 

• technologie cyfrowe i deep-tech;
• czyste i zasobooszczędne technologie;
• biotechnologie, w tym produkty lecznicze z unijnego wykazu produktów leczniczych o krytycznym znaczeniu i ich składniki. 

Inwestycje w tych dziedzinach mają kluczowy wpływ na unijną transformację cyfrową, energetyczną i zdrowotną, a także na budowę trwałej odporności technologicznej i przemysłowej Europy.

Technologie cyfrowe i głębokie technologie (AI, kwanty, półprzewodniki)

STEP obejmuje wsparciem projekty rozwijające zaawansowane technologie cyfrowe o znaczeniu strategicznym dla UE – w szczególności w obszarach, takich jak: sztuczna inteligencja, półprzewodniki, technologie kwantowe, robotyka, systemy autonomiczne, zaawansowana łączność i nawigacja czy precyzyjna detekcja i analiza danych.

Istotnym kryterium jest nie tylko poziom innowacyjności, ale też znaczenie projektu dla niezależności technologicznej UE oraz jego wpływ na rozwój kompetencji cyfrowych i infrastruktury.

Czyste i zasobooszczędne technologie (OZE, CCS, wodór, materiały)

Drugi filar STEP to technologie wspierające transformację energetyczną, dekarbonizację przemysłu oraz efektywne gospodarowanie zasobami. Wsparcie kierowane jest do firm rozwijających innowacje w obszarach, takich jak: odnawialne źródła energii (OZE), magazynowanie energii, efektywność energetyczna, alternatywne paliwa, a także technologie wodorowe czy wychwytywanie i składowanie CO₂ (CCS).

Biotechnologie (produkty lecznicze, bioinformatyka, nanobiotechnologia)

Trzeci obszar obejmuje biotechnologie – sektor o rosnącym znaczeniu dla zdrowia publicznego, przemysłu farmaceutycznego i zrównoważonego rolnictwa. Szczególną uwagę przykłada się do projektów, które wzmacniają europejskie zdolności w zakresie produkcji, dostępności i bezpieczeństwa leków, a także do rozwiązań, które łączą innowacyjność z potencjałem komercjalizacji w sektorze ochrony zdrowia.

Kto może skorzystać z Inicjatywy STEP?

O wsparcie w ramach STEP mogą ubiegać się mikro, małe, średnie i duże przedsiębiorstwa, które realizują projekty w jednym z trzech strategicznych obszarów: technologie cyfrowe, czyste i zasobooszczędne technologie lub biotechnologie. Dofinansowanie obejmuje zarówno projekty B+R, jak i projekty inwestycyjne.

Najważniejsze wymagania to:

• zgodność projektu z celami STEP – technologia musi być ujęta w oficjalnym wykazie krytycznych obszarów;
• minimum dwa pełne lata działalności i prowadzenia ksiąg rachunkowych (dla spółek celowych możliwe jest uwzględnienie danych spółki-matki) – w przypadku projektów B+R. 
• minimum trzy pełne lata działalności – w przypadku projektów inwestycyjnych. 
• przychody z działalności operacyjnej na poziomie co najmniej 20% planowanych kosztów kwalifikowanych liczone jako średnia z okresu 3 ostatnich zamkniętych lat obrotowych (dotyczy tylko projektów inwestycyjnych);
• brak kontroli spoza UE – firma nie może być kontrolowana przez podmiot z państwa trzeciego.

Ze względu na specyfikę kryteriów i powiązanie z wieloma programami unijnymi, kluczowe jest odpowiednie dopasowanie projektu i ścieżki finansowania. W tym zakresie przedsiębiorcy mogą skorzystać z doradztwa ekspertów Elpartners, którzy pomagają przygotować aplikację zgodną z wymaganiami STEP i zwiększyć szanse na uzyskanie wsparcia.

Jak aplikować o środki z STEP?

Nabory w ramach STEP prowadzone są oddzielnie dla projektów B+R i inwestycyjnych, z podziałem na trzy priorytetowe sektory. Za organizację konkursów odpowiadają dwie instytucje: NCBR (projekt B+R) i PARP (projekty inwestycyjne). 

PARP – finansowanie inwestycji

PARP wspiera projekty inwestycyjne, czyli związane z wdrażaniem nowych technologii w przedsiębiorstwach. Można tu sfinansować m.in.:

• zakup środków trwałych,
• roboty budowlane,
• wartości niematerialne i prawne (np. patenty, licencje).

Warunki aplikowania: 

• minimalna wartość projektu: 10 mln zł (dla MŚP i dużych firm);
• maksymalna wartość dofinansowania: do 150 mln zł;
• poziom dofinansowania: do 75% (zależnie od lokalizacji inwestycji i wielkości przedsiębiorstwa);
• okres działalności: min. 36 miesięcy, należy wykazać zamknięte 3 lata obrotowe;
• wymagania przychodowe: średnie przychody z działalności operacyjnej muszą wynosić min. 20% wartości kosztów kwalifikowalnych projektu (liczone z ostatnich 3 lat).

NCBR – finansowanie prac B+R

NCBR prowadzi nabory dla projektów B+R. Koszty kwalifikowalne obejmują m.in.:

• wynagrodzenia,
• surowce i materiały,
• usługi podwykonawcze,
• amortyzację i dostawy,
• wartości niematerialne i prawne.

Warunki aplikowania: 

• minimalna wartość projektu: 7 mln zł (dla MŚP), 10 mln zł (dla dużych firm);
• maksymalna wartość dofinansowania: do 140 mln zł;
• poziom dofinansowania: 

– mikro i małe firmy: 80% (badania przemysłowe), 60% (prace rozwojowe);

– średnie firmy: 75%/50%;

– duże firmy: 65%/40%;

• okres działalności: min. 24 miesiące – należy wykazać 2 zamknięte lata obrotowe;
• brak wymagań przychodowych;
• możliwość realizacji projektu w ramach konsorcjum. 

Ścieżki aplikowania w STEP

W obu instytucjach przewidziano dwie ścieżki aplikacji:

• Ścieżka A – dla projektów, które wnoszą na rynek wewnętrzny UE (27 państw Unii Europejskiej oraz EOG: Islandia, Liechtenstein, Norwegia oraz Szwajcaria) element innowacyjny, najnowocześniejszy lub przełomowy i mają znaczący potencjał gospodarczy. Projekt powinien spełniać minimum dwa z tych kryteriów, a innowacja musi być na poziomie rynku wewnętrznego UE;
• Ścieżka B – dla projektów, które ograniczają lub eliminują strategiczne zależności UE. W tym przypadku wystarczy innowacja na poziomie przedsiębiorstwa.

Pierwsze nabory ogłoszono na przełom II i III kwartału 2025 r., a alokacja środków wynosi 150 mln zł. Kolejne nabory planowane są w I połowie 2026 roku. 

STEP to jedna z nielicznych inicjatyw, która umożliwia pozyskanie dofinansowania na inwestycje również bez konieczności prowadzenia prac B+R – o ile projekt przyczynia się do ograniczenia strategicznych zależności UE. Nie ma też obowiązku tworzenia konsorcjum z jednostką naukową, co daje firmom większą elastyczność w planowaniu projektu. Dodatkowo, wąska specjalizacja naborów wiąże się z mniejszą konkurencją, tym samym realnie zwiększając szansę na pozyskanie dofinansowania. 

Aby ją skutecznie wykorzystać, warto już teraz rozpocząć przygotowania – w tym analizę dopasowania projektu do celów STEP, wybór właściwej ścieżki i opracowanie dokumentacji. Eksperci Elpartners wspierają firmy na każdym z tych etapów, zwiększając efektywność aplikacji i ograniczając ryzyko błędów, które mogą zaważyć na końcowym wyniku.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o konkurs STEP