Transport intermodalny – co to jest i jakie ma znaczenie?

Transport intermodalny to stale rozwijająca się, perspektywiczna gałąź transportu, za którą przemawia szereg argumentów. Stabilność łańcucha dostaw, proekologiczny charakter, aspekty finansowe – by wymienić tylko kilka z nich – sprawiają, że w branży TSL sukcesywnie rośnie zainteresowanie transportem intermodalnym wykorzystywanym w celu optymalizacji procesów przewozowych. W praktyce bowiem model ten, łącząc różne rodzaje transportu w jeden system, pozwala tworzyć nowoczesne łańcuchy transportowe. 

Czym jest transport intermodalny? Definicja 

Pod terminem transport intermodalny rozumie się przewóz ładunków za pomocą tylko jednej jednostki ładunkowej (np. kontenera) przy jednoczesnym wykorzystaniu co najmniej dwóch różnych rodzajów transportu (drogowego, kolejowego, wodnego, lotniczego).

Czym charakteryzuje się transport intermodalny?

Do cech charakterystycznych przewozów intermodalnych zalicza się przede wszystkim: 

• wykorzystanie minimum dwóch różnych środków transportu;
• użycie tylko jednej jednostki ładunkowej na całej trasie przewozu;
• zawarcie tylko jednej umowy na przewóz (za całość procesu transportowego odpowiada przed zleceniodawcą jedna spedycja);
• zjednostkowanie ładunku poprzez połączenie przesyłek w jedną jednostkę ładunkową.

Rodzaje transportu intermodalnego

Podstawowa klasyfikacja transportu intermodalnego wyróżnia trzy rodzaje przewozów: 

• lądowo-morskie;
• szynowo-drogowe;
• lądowo-promowe.

Rodzaje transportu intermodalnego można podzielić również ze względu na:

• zasięg: przewozy krajowe, międzynarodowe, kontynentalne, międzykontynentalne;
• rodzaj wykorzystanych jednostek ładunkowych: przewozy kontenerów, naczep, nadwozi wymiennych, samochodów ciężarowych, pojemników specjalistycznych;
• sposób i charakter organizacji: przewozy operatorskie i konwencjonalne.

Transport intermodalny na świecie

Obserwując globalny transport intermodalny, widoczne jest szczególne zapotrzebowanie na transport między krajami azjatyckimi (zwłaszcza Chinami) a Europą. Jest to zgodne z samą ideą intermodalu, którego opłacalność wzrasta w przypadku przewozów dużej ilości ładunków na znaczną odległość. Wspomniane Chiny zajmują dominującą pozycję w globalnym obrocie kontenerów. To właśnie w Państwie Środka zlokalizowanych jest najwięcej obiektów uczestniczących w światowym łańcuchu dostaw – w samym porcie w Szanghaju w 2021 r. przeładowano 47,03 mln TEU.

Transport intermodalny w Polsce

Opublikowane przez Urząd Transportu Kolejowego dane za II kwartał 2024 r. wskazują na rosnące zainteresowanie transportem intermodalnym w naszym kraju. We wskazanym okresie polska kolej przewiozła bowiem 6,9 mln ton ładunków intermodalnych, a zatem o 19,2% więcej niż w analogicznym okresie w roku 2023. Co istotne, dynamika rozwoju jest trwała, a tendencję wzrostową w omawianym obszarze obserwujemy już od dawna – w ciągu lat masa przewiezionych ładunków sukcesywnie rosła, osiągając w 2020 r. wzrost – w zestawieniu z 2010 r. – o imponujące ponad 440%.

Na terenie Polski zlokalizowanych jest 39 aktywnych terminali, w tym 4 terminale morskie i 35 terminali lądowych. Jako kraj mamy również obiecujące perspektywy rozwoju, przede wszystkim dzięki naszemu strategicznemu położeniu w centralnej Europie, a także za sprawą dostępu do Morza Bałtyckiego. Ważny czynnik rozwojowy dla polskiego transportu intermodalnego to również terminal Małaszewicze, który stanowi jedno z kluczowych miejsc na mapie europejskiego intermodalu, łącząc Chiny z Europą i pozostając centralnym punktem Jedwabnego Szlaku.

Transport intermodalny w UE

Unia Europejska mocno koncentruje się na promocji przewozów intermodalnych oraz sukcesywnym wdrażaniu rozwiązań, które pomogą w efektywnym wykorzystaniu dostaw kombinowanych, przyczyniając się w ten sposób do wzrostu udziału przewozów kolejowych oraz śródlądowych. W perspektywie unijnej na lata 2014-2020 r. całkowite finansowanie na rzecz projektów wspierających intermodalność sięgnęło kwoty 1,1 mld euro. 

Przykłady transportu intermodalnego w praktyce

Transport intermodalny w sieciach logistycznych

Transport intermodalny wykorzystuje się np. przy dystrybucji produktów codziennego użytku, odzieży czy elektroniki, którą można efektywnie zaplanować, wykorzystując transport morski kontenerów, a następnie kolej celem przewozu towarów do centrów dystrybucji i wreszcie transport drogowy w ramach tzw. ostatniej mili do klientów końcowych.

Transport intermodalny na rynku usług przewozowych

Za reprezentatywny przykład można uznać transport kontenerów z Chin do Europy, w tym do Polski, który realizuje się często poprzez transport kombinowany morsko-kolejowy, co pozwala istotnie skrócić czas przewozu w porównaniu z przewozem kontenerowcem trwającym nawet 45 dni.

Zalety i wady transportu intermodalnego

Choć transport intermodalny niesie wiele korzyści, bynajmniej nie pozostaje wolny od pewnych wyzwań. Poniżej krótko omawiamy najważniejsze szanse i potencjalne problemy, które wiążą się z przewozami intermodalnymi.

Zalety transportu intermodalnego 

W dyskusji na temat zalet transportu intermodalnego często wskazuje się na kilka aspektów, spośród których warto wymienić:

• kwestie ekologiczne – transport intermodalny, wykorzystując kolej i statki, oferuje większą efektywność energetyczną i transportową niż przewozy drogowe z użyciem ciężarówek, dzięki czemu przyczynia się do redukcji emisji szkodliwych substancji;
• konkurencyjność cenowa – przewozy intermodalne realizowane na dalekich trasach pozwalają zoptymalizować koszty transportu m.in. poprzez redukcję poziomu zatrudnienia kierowców czy możliwość dostosowania środków transportu do aktualnych cen rynkowych;
• odporność na sezonowe wahania cen – w przypadku przewozów intermodalnych ceny utrzymują się na stabilnym poziomie niezależnie od pory roku;
• wydajność – przepisy dot. transportu drogowego pozwalają na wyższe DMC zestawu, co okazuje się niezwykle ważne zwłaszcza w kontekście przewozu ciężkich towarów;
• niższe ryzyko kradzieży i włamań do przestrzeni ładunkowej, co wynika z braku potrzeby dokonywania przeładunków.

Wyzwania i potencjalne trudności 

Jak już wspomniano, transport kombinowany wykorzystujący więcej niż jeden środek transportu wiąże się również z pewnymi wyzwaniami. Wśród potencjalnych trudności warto zwrócić uwagę na:

• mniejszą elastyczność wynikającą z uzależnienia transportu od rozkładu i liczby rejsów u armatora, a także częstotliwości, z jaką realizowane są przewozy kolejowe;
• dłuższy czas tranzytu z uwagi na specyfikę operacji transportowych w terminalach i portach;
• brak gwarancji monitorowania przesyłki, co jest uzależnione od funkcjonalności oferowanych przez konkretnego armatora.

Perspektywy rozwoju transportu intermodalnego

Transport intermodalny w Polsce sukcesywnie się rozwija, jednak pełne wykorzystanie jego potencjału wymaga uprzedniego rozwiązania szeregu wyzwań i problemów. Trudności dostrzegalne są przede wszystkim w niewystarczającej infrastrukturze, ze szczególnym uwzględnieniem suchych portów oraz bocznic kolejowych przy zakładach przemysłowych. 

Chcąc rozwijać intermodal w Polsce, niezbędne są zatem konsekwentne inwestycje w działania zmierzające do rozbudowy infrastruktury i wdrażania nowoczesnych technologii przy ścisłej współpracy między sektorem publicznym a prywatnym.

Nowe technologie wspierające transport intermodalny

Skuteczny rozwój transportu intermodalnego nie będzie możliwy bez umiejętnie zaplanowanych inwestycji w nowoczesne technologie. To wymaga jednak w pierwszej kolejności pewnej zmiany mentalnej wśród polskich firm, ich większej koncentracji na innowacjach oraz zrozumienia, że przedsiębiorstwa, które włożą wysiłek w ich wdrażanie, zyskają tym samym ogromną przewagę konkurencyjną. 

Głównym zadaniem, jakie stoi przed polskim sektorem transportowym, jest więc autonomizacja i cyfryzacja procesów składających się na międzynarodowy łańcuch dostaw. Sztuczna inteligencja, cyfrowe bliźniaki, zaawansowane systemy zarządzania – to tylko wybrane technologie, które w istotny sposób przyczynią się do zwiększania przepustowości i efektywności transportu oraz redukcji kosztownych błędów.

Wsparcie finansowe dla transportu intermodalnego 

Przedsiębiorstwa działające w Polsce i planujące inwestycje w rozwój transportu intermodalnego mogą skorzystać z dofinansowania unijnego w formie Działania 5.6. Transport intermodalny w ramach programu FEnIKS. Podstawowym celem tej inicjatywy jest bowiem rozwój infrastruktury transportowej na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, w tym również usprawnienie sieci TEN-T i poprawa mobilności transgranicznej. 

Wsparcie przyznawane będzie w formie dotacji, a na realizację programu przeznaczono budżet w wysokości 800 mln zł. Harmonogram naboru wniosków w programie: 7 styczeń – 30 czerwiec 2025 r.